πηγή: kathmerini.gr
Η πρώτη από το 1972 στελεχωμένη αποστολή στο φεγγάρι απογειώνεται την 1η Απριλίου. Στόχος οι εγκαταστάσεις που θα επιτρέψουν την εξαγωγή ορυκτών. Πόσο πιθανή είναι μια εξωγήινη αντιπαράθεση μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων
Την Τετάρτη 1η Απριλίου 2026 αναμένεται να ζήσουμε μια ιστορική στιγμή, η οποία δεν θα έχει σχέση με πολέμους: θα πραγματοποιηθεί η εκτόξευση της αποστολής «Αρτεμις ΙΙ» της NASA για τη Σελήνη. Αυτή θα είναι η πρώτη, μετά το 1972, στελεχωμένη αποστολή έως το φεγγάρι. Η διαστημοσυσκευή Ωρίων θα μεταφέρει τέσσερις αστροναύτες σε απόσταση 384.400 χιλιομέτρων μακριά από τη Γη, θα μπει σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη, το τετραμελές πλήρωμα θα εποπτεύσει την αθέατη πλευρά της (περίπου 7.400 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνειά της), τεστάροντας τα συστήματα του Ωρίωνα για τη συντήρηση και την ασφάλεια των πληρωμάτων, προετοιμάζοντας έτσι το έδαφος για την αποστολή «Αρτεμις IV», η οποία αναμένεται να έχει προσσεληνωθεί έως το 2030.
Ενδιαμέσως, η αποστολή «Αρτεμις ΙΙΙ» θα επαναλάβει μια ακόμη περιφορά γύρω από τον δορυφόρο της Γης. Είχε προηγηθεί η μη στελεχωμένη «Αρτεμις Ι» το 2022, που επίσης τέθηκε σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη. Η «Αρτεμις ΙΙ» θα μεταφέρει για πρώτη φορά έπειτα από 54 χρόνια ανθρώπους έως τη Σελήνη. Το πλήρωμα θα περιλαμβάνει την Αμερικανίδα Κριστίνα Κοκ, την πρώτη γυναίκα που θα φτάσει μέχρι το φεγγάρι. Επίσης, ο Βίκτορ Γκλόβερ θα είναι ο πρώτος Αφροαμερικανός που θα ξεφύγει από την τροχιά της Γης και θα ταξιδέψει έως τη Σελήνη, ενώ και ο Καναδός Τζέρεμι Χάνσεν αναμένεται να είναι ο πρώτος μη Αμερικανός που θα πετύχει κάτι τέτοιο. Κυβερνήτης θα είναι ο Αμερικανός Ριντ Ουάιζμαν.
Το «γόητρο» στον Ψυχρό Πόλεμο
«Η περιπέτεια της Σελήνης τη δεκαετία του 1960 ήταν ένα παιχνίδι γοήτρου ανάμεσα σε Αμερική και Σοβιετική Ενωση», μας εξηγεί ο Ιωάννης Δαγκλής, καθηγητής Διαστημικής Φυσικής του ΕΚΠΑ, πρώην πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος, μέλος της Διεθνούς Αστροναυτικής Ακαδημίας και επιτροπών εμπειρογνωμόνων της NASA, της European Space Agency (ESA) κ.ά. «Τότε όμως το φεγγάρι θεωρούνταν ότι ήταν τόπος παντελώς άχρηστος για την ανθρωπότητα. Πλέον η εικόνα που έχουμε είναι τελείως διαφορετική». Το 1969, ο άνθρωπος «έριξε μια ματιά» στη Σελήνη. Το 2026 πάει για να μείνει. Κατά τον κ. Δαγκλή, αυτό συμβαίνει για δύο κυρίως λόγους. «Ο ένας είναι οι πλούσιες και πολύτιμες πρώτες ύλες. Το ισότοπο Ηλιο-3 είναι πάρα πολύ σημαντικό για μελλοντική παραγωγή ενέργειας μέσω σύντηξης. Υπάρχει επίσης νερό, κυρίως σε μορφή πάγου στους πόλους. Η ύπαρξη νερού επιβεβαιώθηκε από την ινδική αποστολή “Chandrayaan-1”.
Πάγος σημαίνει νερό
Εχουν εντοπιστεί μεγάλες ποσότητες επιφανειακού πάγου, κυρίως στον νότιο πόλο της Σελήνης, αλλά εκτιμάται ότι υπάρχουν επίσης μεγάλες ποσότητες υπόγειου πάγου στον βόρειο πόλο. Δεν θα χρειάζεται να μεταφέρεται νερό από τη Γη. Ιωάννης Δαγκλής
Πρώην πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος.
»Εχουν εντοπιστεί μεγάλες ποσότητες επιφανειακού πάγου, κυρίως στον νότιο πόλο της Σελήνης, αλλά εκτιμάται ότι υπάρχουν επίσης μεγάλες ποσότητες υπόγειου πάγου στον βόρειο πόλο. Δεν θα χρειάζεται να μεταφέρεται νερό (με μεγάλο κόστος) από τη Γη. Μάλιστα, εκτιμούν ότι θα είναι 90% φθηνότερο να παράγουν πόσιμο νερό επί τόπου. Και βέβαια μπορούν να παράγουν και οξυγόνο από το νερό. Γι’ αυτό υπάρχει και αυξημένο ενδιαφέρον της Κίνας. Οι Κινέζοι ήταν οι πρώτοι που προσσελήνωσαν άκατο στην αθέατη πλευρά της Σελήνης (σ.σ. αποστολή “Τσανγκ 4” στις 3 Ιανουαρίου 2019).
»Ο δεύτερος λόγος της μόνιμης εγκατάστασης είναι ότι οι εκτοξεύσεις από τη Σελήνη για να πάμε οπουδήποτε αλλού (π.χ. στον Αρη) θα είναι πολύ ευκολότερες και πολύ φθηνότερες απ’ ό,τι από τη Γη. Βεβαίως, θα χρειαστεί πολύς χρόνος για όλα αυτά, κάπου μέσα στην επόμενη δεκαετία το νωρίτερο».
Η δρ Ανεζίνα Σολωμονίδου, πλανητολόγος, ειδική επιστήμονας ΕΛΚΕΔ, εκπρόσωπος της Ελλάδας στον τομέα Ανθρώπινης και Ρομποτικής Εξερεύνησης στην ESA, έχει παρακολουθήσει στενά το πρόγραμμα «Aρτεμις» και εκπροσωπεί την Ελλάδα στις επιτροπές εξερεύνησης του φεγγαριού και του Aρη στην ESA. Oπως λέει, «υπάρχει η εντύπωση ότι η Σελήνη μετά το ’70 “εγκαταλείφθηκε”. Στην πραγματικότητα, όμως, επενδύσαμε σε ρομποτικές αποστολές, στείλαμε διαστημόπλοια στα όρια του ηλιακού συστήματος. Κυρίως, μάθαμε από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό πώς μπορεί να ζει ο άνθρωπος έξω από τη Γη. Τώρα η Σελήνη λειτουργεί δοκιμαστικά, ώστε να καταλάβουμε αν μπορούμε να φτιάξουμε υποδομές πέρα από το προστατευμένο περιβάλλον της Γης. Κυρίως μας ενδιαφέρει αυτό που αποκαλούμε αξιοποίηση επιτόπιων πόρων (in situ resource utilization). Από την εξαγωγή, για παράδειγμα, του πάγου, μπορούμε να παράγουμε πόσιμο νερό, οξυγόνο και υδρογόνο. Η λεγόμενη “σκοτεινή πλευρά”, που στην πραγματικότητα είναι η αθέατη πλευρά, προσφέρει μοναδικές συνθήκες για επιστημονική έρευνα, καθώς προστατεύεται από τις ραδιοπαρεμβολές της Γης».
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι διπλωματικές περιπλοκές της υπόθεσης. «Στο πλαίσιο της έντονης διεθνούς κινητοποίησης για εγκατάσταση στο φεγγάρι, έχουν δημιουργηθεί δύο ανταγωνιστικές κοινοπραξίες», εξηγεί ο κ. Δαγκλής. «Οι Συμφωνίες “Aρτεμις”, με ηγέτη – συντονιστή τις ΗΠΑ και ο Διεθνής Σεληνιακός Ερευνητικός Σταθμός – ILRS (International Lunar Research Station), με συντονιστή την Κίνα. Τον Οκτώβριο του 2020 οι ΗΠΑ και επτά ακόμη κράτη (Αυστραλία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιαπωνία, Ιταλία, Καναδάς, Λουξεμβούργο) συνυπέγραψαν τις Συμφωνίες “Aρτεμις” – “Αρχές συνεργασίας για τη μη στρατιωτική εξερεύνηση και χρήση της Σελήνης, του Aρη, των κομητών και των αστεροειδών για ειρηνικούς σκοπούς”.
Μικρές βάσεις
Δεν μιλάμε για «αποικίες», όπως τις έχουμε δει στις περισσότερες sci-fi ταινίες. Μιλάμε για μικρές, ελεγχόμενες βάσεις με κλειστά συστήματα υποστήριξης ζωής, παραγωγή ενέργειας και αξιοποίηση τοπικών πόρων. Οχι για πόλεις στη Σελήνη.
Δρ Ανεζίνα Σολωμονίδου
Εκπρόσωπος της Ελλάδας στον τομέα Ανθρώπινης και Ρομποτικής Εξερεύνησης στην ESA.
Σε χρόνο-αστραπή, τον Μάρτιο του 2021, η Κίνα και η Ρωσία υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης για τη συνεργασία στην κατασκευή του ILRS. Μέχρι σήμερα 61 κράτη έχουν προσχωρήσει στις Συμφωνίες “Aρτεμις” και 13 χώρες στον ILRS. Το 2024 υπέβαλε αίτηση προσχώρησης στον ILRS η Τουρκία, και ως εκ τούτου αναμενόμενος εταίρος των Συμφωνιών “Αρτεμις”. Ωστόσο, δεν έχει υπογράψει ακόμη. Η Ελλάδα υπέγραψε, ως 35η χώρα, τις Συμφωνίες “Αρτεμις” τον Φεβρουάριο του 2024 στην Ουάσιγκτον». Οπως αναφέρθηκε ήδη, τα δύο «αγκάθια» των συμφωνιών είναι η εκμετάλλευση των σεληνιακών πόρων και η δημιουργία περιμέτρων ασφαλείας.
Τι μπορεί να σημαίνει πρακτικά το δεύτερο; «Το πιθανότερο είναι ότι όλοι οι ενδιαφερόμενοι θα θέλουν να δημιουργήσουν σεληνιακές βάσεις όσο το δυνατόν πιο κοντά στα “κοιτάσματα” νερού», απαντάει ο κ. Δαγκλής. «Πώς θα αντιμετωπίσει ο πρώτος τον δεύτερο; Θα επικαλεστεί λόγους ασφαλείας και θα ζητήσει να μην προσσεληνωθούν άλλοι στην περιοχή; Και πόση θα είναι αυτή η περίμετρος ασφαλείας; Είναι ορατός ο κίνδυνος σύγκρουσης».
«Δεν μπορείς να διεκδικήσεις κάποια περιοχή στη Σελήνη, μπορείς όμως να πεις ότι πραγματοποιείς έρευνες στις οποίες δεν μπορεί κάποιος τρίτος να παρέμβει», μας λέει ο Τζέιμς Κάρπεντερ, διευθυντής της ομάδας επιστημονικής έρευνας για το φεγγάρι στην ESA. «Αν δύο χώρες πραγματοποιούν έρευνες σε κοντινή απόσταση η μία από την άλλη, είναι πολύ πιθανό να δημιουργηθούν προβλήματα λόγω της σκόνης και των σκουπιδιών που θα συγκεντρωθούν, καθώς και εξαιτίας μολύνσεων που μπορεί να προκληθούν και να επηρεάσουν τις έρευνες». Πλέον θα μιλάμε για αποικίες στη Σελήνη;
Η κ. Σολωμονίδου διαφωνεί. «Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι δεν μιλάμε για “αποικίες”, όπως τις φανταζόμαστε ή όπως τις έχουμε δει στις περισσότερες sci-fi ταινίες. Μιλάμε για μικρές, ελεγχόμενες βάσεις με κλειστά συστήματα υποστήριξης ζωής, παραγωγή ενέργειας και αξιοποίηση τοπικών πόρων. Οχι για πόλεις στη Σελήνη. Είναι ένα δοκιμαστικό πεδίο για να αξιολογήσουμε αν μπορούμε να υπάρχουμε με ασφάλεια πέρα από τη Γη».
Ο «ελκυστικός» Αρης
Μήπως η μεγάλη κουβέντα δεν είναι η Σελήνη αλλά ο Αρης; «Ο Αρης είναι επιστημονικά ένας εξαιρετικά ελκυστικός στόχος», τονίζει η κ. Σολωμονίδου, «αλλά είναι και ένα πολύ εχθρικό περιβάλλον. Εχει λεπτή ατμόσφαιρα, έντονη ακτινοβολία, χαμηλές θερμοκρασίες και τεράστιες αποστάσεις από τη Γη. Αρα, ναι, είναι ρεαλιστικός στόχος μακροπρόθεσμα. Οχι όμως άμεσα, και σίγουρα όχι με όρους εγκατάστασης στο ορατό μέλλον. Η Σελήνη λειτουργεί ως δοκιμαστικό πεδίο». «Οντως, οι αστροναύτες θα εκτεθούν σε μηδενική βαρύτητα και κοσμικές ακτινοβολίες, από αυτές που δεν υφίστανται στον ίδιο βαθμό σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη», επιβεβαιώνει ο Τζέιμς Κάρπεντερ. «Κάτι ακόμη πολύ σημαντικό είναι ο ψυχολογικός παράγοντας: όσοι πάνε στον Αρη, στην ουσία δεν θα επιστρέψουν στη Γη. Απαιτείται τεράστια ψυχολογική προετοιμασία γι’ αυτό».
πηγή: kathmerini.gr
